ادامه احکام مربوط به شکیات نماز
دستور سجدۀ سهو
مسئلۀ 1335:دستور سجدۀ سهو آنست که نمازگزار بعد از سلام نماز بدون فاصله، با توجه به سجده رود و بنا بر احتیاط واجب پیشانی را روی چیزی که سجده برآن صحیح است بگذارد و بگوید: «بِسْمِ اللَّهِ وَ بِاللَّهِ، أَلسَّلَامُ عَلَیک أَیُهَا النَّبِیُّ وَ رَحْمَۀُ اللَّهِ وَ بَرَکاتُهُ» آنگاه سر از سجده بردارد و بار دیگر به سجده رود و همین ذکر را خوانده و پس از آن تشهّد خفیف بخواند و سلام آخر را بگوید.
مسئلۀ 1336:بنا بر احتیاط واجب آنچه در سجدۀ نماز معتبر است مانند وضو داشتن، پاک بودن بدن و لباس و پوشش بدن به اندازة واجب، رو به قبله بودن، گذاشتن هفت جای بدن بر زمین، نهادن پیشانی بر چیزی که سجده بر آن صحیح است و نشستن میان دو سجده، در سجدۀ سهو نیز رعایت شود.
قضای سجده و تشهّد فراموش شده
مسئلۀ 1337:سجده و تشهدی را که انسان فراموش کرده است و پس از نماز قضای آنرا بجای میآورد، واجب است تمام شرایط نماز، مانند پاک بودن بدن و لباس، روبه قبله بودن، طهارت از حدث و شرایط دیگر را داشته باشد.
مسئلۀ 1338:اگر نمازگزار سجده یا تشهدی را فراموش کند و پیش از رکوع رکعت بعد یادش بیاید، باید بنشیند و آنرا انجام دهد و پس از تمام کردن نماز بنا بر احتیاط برای هر یک از قیام و ذکر بیجا دو سجدۀ سهو انجام دهد، ولی اگر بعد از رسیدن به رکوع یا بعد از آن متوجّه شود، باید پس از سلام با رعایت تمام شرایط نماز، قضای آنرا بجای آورد و بعد از آن دو سجدۀ سهو نیز انجام دهد.
مسئلۀ 1339:سجده یا تشهّد فراموش شده یکی از دو صورت زیر را دارد:
1- اگر سجده یا تشهّد فراموش شده از رکعت آخر نماز باشد و بعد از سلام نماز یادش بیاید که در این صورت چنانچه کاری که عمدی و سهوی آن نماز را باطل میکند انجام نداده باشد بنا بر احتیاط واجب بدون قصد ادا و قضا، سجده یا تشهّد فراموش شده را انجام دهد و بعد از آن نماز را در صورت قضای سجده، با تشهّد و سلام و در صورت قضای تشهّد با سلام تمام کند و علاوه بر دو سجدۀ سهوی که برای قضای تشهّد یا سجده بجای میآورد و نیز برای هر یک از سلام و تشهّد بیجا یا کلام بیجا، دو سجدۀ سهو بجای آورد و اگر کاری که عمدی و سهوی آن نماز را باطل میکند، انجام داده باشد، اقوی آنست همینکه یادش آمد، قضای آنها را با سجدۀ سهو انجام دهد و نمازش صحیح است اگرچه بهتر است نماز را اعاده کند.
2- اگر سجده یا تشهّد فراموش شده مربوط به رکعات دیگر باشد که باید بعد از سلام نماز قضای آنرا نیت کند و بجای آورد و سپس دو سجدۀ سهو نیز انجام دهد.
مسئلۀ 1340:اگر سجده یا تشهّد را چند مرتبه فراموش کند مثلاً یک سجده از رکعت اول و یک سجده از رکعت دوم ، باید بعد از نماز، قضای هر دو را با سجدههای سهوی که برای آنها لازم است، انجام دهد و بنا بر احتیاط قضای اولی را اول و قضای دوّم را دوّم انجام دهد.
مسئلۀ 1341:اگر یک سجده و یک تشهّد را فراموش کند، احتیاط واجب آنست که هر کدام را اوّل فراموش کرده اوّل قضا کند و اگر نداند کدام یک اول فراموش شده است، احتیاطاً یک سجده و یک تشهّد و بعد یک سجده دیگر بجای آورد، یا یک تشهّد و یک سجده و بعد یک تشهّد دیگر بجای آورد تا یقین کند سجده و تشهّد را به ترتیبی که فراموش شده، قضا کرده است.
مسئلۀ 1342:اگر بین سلام نماز و قضای سجده یا تشهّد کاری کند که اگر عمداً یا سهواً در نماز اتّفاق بیفتد نماز باطل میشود، مانند پشت به قبله کردن، باید قضای سجده و تشهّد را بجای آورد و نمازش صحیح است، ولی بهتر است نماز را هم دوباره بخواند.
مسئلۀ 1343:اگر نداند سجده یا تشهّد را فراموش کرده است، باید هر دو را قضا کند و هر کدام را اوّل بجای آورد اشکال ندارد.
مسئلۀ 1344:اگر بین سلام نماز و قضای سجده یا تشهّد کاری کند که برای آن سجدۀ سهو واجب است مثلاً حرفی بزند، واجب است علاوه بر آنکه سجده و تشهّد را قضا میکند، دو سجدۀ سهو برای قضای سجده یا تشهد و بنا بر احتیاط مستحّب دو سجدۀ سهو دیگر برای کلام بیجا بجای آورد.
مسئلۀ 1345:اگر شک دارد سجده یا تشهّد را فراموش کرده است یا نه، واجب نیست قضا کند و کسی که باید سجده یا تشهّد را قضا کند اگر برای کار دیگری هم سجدۀ سهو بر او واجب شود، بنا بر احتیاط واجب باید بعد از نماز ابتدا سجده یا تشهد را قضاکند و بعد سجدههای دیگر را بجای آورد.
مسئلۀ 1346:اگر شک دارد قضای سجده یا تشهّد فراموش شده را انجام داده است یا نه، چنانچه وقت نماز نگذشته باشد باید قضا کند، بلکه اگر وقت نماز گذشته باشد هم بنا بر احتیاط واجب قضای آنرا انجام دهد.
کم یا زیاد کردن اجزاء و شرایط نماز
مسئلۀ 1347:هرگاه نمازگزار چیزی از واجبات نماز را عمداً کم یا زیاد کند، اگرچه یک حرف باشد، نمازش باطل میشود.
مسئلۀ 1348:اگر به دلیل ندانستن مسئله، چیزی از اجزای نماز را کم یا زیاد کند، چنانچه رکن باشد، نمازش باطل میشود و اگر رکن نباشد چنانچه در دانستن مسئله کوتاهی نکرده باشد نمازش صحیح است وگرنه بنا بر احتیاط واجب اعاده کند.
مسئلۀ 1349:هرگاه نمازگزار در حال نماز متوجه شود وضو یا غسل خود را انجام نداده یا باطل انجام داده است، نماز را به هم بزند و دوباره آنرا با وضو یا غسل انجام دهد و چنانچه بعد از نماز بفهمد باید دوباره نماز را با وضو و غسل بجای آورد و اگر وقت گذشته است قضا کند.
مسئلۀ 1350:اگر قبل از سلام نماز یادش بیاید که یک رکعت یا بیشتر از آخر نماز را نخوانده است، باید مقداری را که فراموش کرده بجای آورد.
مسئلۀ 1351:اگر بعد از سلام نماز یادش بیاید که یک رکعت یا بیشتر از آخر نماز را نخوانده است، چنانچه کاری انجام داده است که انجام آن عمداً یا اشتباهاً موجب باطل شدن نماز میشود، مثلاً پشت به قبله کرده است، نمازش باطل است و اگر چنین کاری نکرده است، باید فوراً مقداری را که فراموش کرده است، انجام دهد و بنا بر احتیاط واجب برای هر یک از تشهّد و سلام و کلام بیجا، دو سجدۀ سهو انجام دهد.
مسئلۀ 1352:اگر بفهمد نماز را قبل از وقت خوانده است، باید دوباره بخواند و اگر وقت گذشته قضا کند و اگر در وقت بفهمد پشت به قبله یا به طرف راست یا به طرف چپ قبله بجای آورده است، باید دوباره بخواند و اگر وقت گذشته، در صورتی که پشت به قبله خوانده است بنا بر احتیاط قضا کند و اولی اینست که این احتیاط ترک نشود و اگر به طرف راست یا چپ بوده است، قضا لازم نیست مگر اینکه عمل او به خاطر ندانستن حکم شرعی باشد.